Mướp đắng hay khổ qua  

                            

Mướp đắng, hay Khổ qua (danh php khoa học: Momordica charantia) l một cy leo mọc ở vng nhiệt đới v cận nhiệt đới thuộc họ Bầu b, c quả ăn được, thuộc loại đắng nhất trong cc loại rau quả. Dy, l c lng, hoa vng, quả c u sần si, vị đắng. Hạt khi quả chn c mu đỏ. Cy được trồng bằng hạt

 

 

 

Mặc dầu gốc ở Chu, nhưng mướp đắng hiện nay c mặt khắp nơi vng ấm như vng biển West Indies pha dưới Florida, Phi Chu, Ấn Độ . .. Mặt khc, năm 1990, Lin Hiệp Quốc pht hnh bộ tem dược thảo, mỗi con tem l một cy thuốc được Lin Hiệp Quốc cho l c gi trị chữa bệnh trn thế giới, mướp đắng được chọn lm một trong 6 cy thuốc tiu biểu. Tem mướp đắng được pht hnh ở o quốc. Như vậy cy ny phải c gi trị trị liệu đng cho chng ta tm hiểu.
:.
Dược tnh của khổ qua

Theo y học cổ truyền khổ qua c vị đắng, tnh mt, khng độc, c cng dụng chnh l thanh nhiệt, giải độc, gip sng mắt, nhuận trường, tiu đờm.Tri khổ qua chn cn c tc dụng bổ thận, bổ huyết, kiện tỳ.

 Dy v l khổ qua tươi đem nấu (hoặc gi lấy nước) để uống c cng dụng hạ sốt, hoặc gi l v dy để đắp trị mụn nhọt;                                                       Dn gian một số nơi cn dng khổ qua (loại mọc hoang dại, tri nhỏ bằng ngn chn ci) dng cả tri, dy v l để chữa trị cc chứng thuộc về gan - bằng cch chặt khc ngắn 3-4 cm, đem phơi kh để nấu nước uống hằng ng y.  Dy khổ qua cn dng trị cc chứng lỵ, đặc biệt l lỵ amp;

Hạt khổ qua (hạt của tri gi) dng trị ho v vim họng - bằng cch nhai hạt v nuốt nước từ từ rồi bỏ xc; Dn gian thường dng hạt khổ qua chữa trị mỗi khi bị cn trng cắn - dng khoảng 10 gr hạt nhai, nuốt nước, cn xc hạt th đắp ln vết cắn;

Người ta cn dng hoa khổ qua phơi kh, tn thnh bột để dnh uống trị đau bao tử

 

 

Nhn từ gc độ y học hiện đại ngy nay, cng dụng của tri khổ qua cũng được cc nh khoa học pht hiện thm rất nhiều như: ngăn ngừa ung thư, phng chống nghẽn động mạch, giảm lượng đường trong mu... Trong đ tc dụng giảm cn, ổn định đường huyết được cc nh khoa học nước ngoi coi trọng nhất. Vị đắng trong tri khổ qua c thể kch thch đường ruột tiết ra chất khống chế sự thm ăn, nng cao tc dụng của insulin (hormone trị bệnh tiểu đường).

Những người bệnh tiểu đường c thể dng tri khổ qua tươi để cả hạt đem thi mỏng, phơi kh (dng tri gi cng tốt, nhưng khng dng tri chn). Mỗi ngy dng khoảng 50 gr khổ qua kh ny pha thnh nước tr  uống.

Theo tiến sĩ Carey (Hoa k ỳ) trong tri khổ qua c chất thanh trừ dầu mỡ. Thnh phần đặc biệt được gọi l "st thủ dầu mỡ" c thể hấp thụ được khoảng 10 đến 60% lượng mỡ dư thừa. ng cũng đ chứng minh, những nhn tố thanh lọc dầu mỡ trong tri khổ qua sau khi đưa vo trong dạ dy sẽ khng trực tiếp thấm vo mu, m chỉ nằm ở ruột non, gip ngăn chặn việc hấp thụ đng kể dầu mỡ; đồng thời đẩy mạnh việc hấp thụ cc chất dinh dưỡng cn lại vo trong cơ thể. V tri khổ qua c tc dụng giảm cn, nn trn thị trường hiện nay đ xuất hiện loại thức uống đang thu ht khch hng, chnh l nước p từ tri khổ qua

"Mn ăn bi thuốc" từ khổ qua

Mn dn gian thường dng nhất l canh khổ qua dồn thịt ; mn ny vừa c tc dụng thanh nhiệt, chỉ kht (kh cổ, kht nước), vừa c tnh chất bồi bổ cơ thể. Chọn tr i khổ c ứng, c n t ư ơi,m u xanh đ ậm, kh ng v ết sau, gai n ở to (t đắng). Dng dao bn cắt một bn (theo chiều dọc), mc bỏ ton bộ ruột v hạt, rửa sạch, để ro. Thịt nạc dăm (hoặc ba rọi) bằm nhuyễn v thịt c tht lt trộn chung với nhau theo tỉ lệ 2/1 (2 thịt, 1 c tht lt) cng gia vị (muối, bột ngọt, tiu, bn tu, nấm mo, củ hnh tm xắt nhuyễn). Dng muỗng tn cho cc thứ trộn đều vo nhau rồi nht vo ruột khổ qua. Dng cọng hnh l buộc ngang tri để khi hầm tri khổ qua khng bị nứt, thịt rơi ra. 

 

 

Nước dừa tươi (1 tri) đổ vo nồi, thm t nước lạnh v gia vị (muối, bột ngọt) cho đậm đ, bắc ln bếp. Chờ nước si thả khổ qua vo, nấu lửa liu riu. Khi no dng đũa xom thử, thấy khổ qua mềm l được (khổ qua hầm chn mềm mới ngon!). Nm nếm lần cuối rồi nhắc xuống, mc ra t. Nhớ chuẩn bị thm chn nước mắm nguyn chất với vi tri ớt hiểm!.

Mn quen thuộc nữa l khổ qua xo trứng vịt - Mua khổ qua lựa những tri ngn (như ni ở trn). Dng dao bn cắt đi tri theo chiều dọc, mc bỏ ruột v hạt, xắt miếng xo dy cỡ 2 3mm, rửa sạch để ro. Đập 1 trứng vịt (nhiều t ty người ăn) vo chn, đnh đều, cho thm gia vị (bột ngọt, nước mắm, đường, hnh l xắt nhuyễn, tiu) cho vừa khẩu vị. Phi mỡ (dầu) cho thơm cho khổ qua đ xắt vo chảo xo vừa chn tới (đừng để mềm qu mất ngon!). Cuối cng, đổ trứng vịt vo, đảo đều cho đến khi trứng chn hẳn, nhắc xuống. Lm thm chn nước mắm chanh, tỏi, ớt nữa l xong! Những người thch ăn khổ qua, nhưng khng thch vị đắng, th nn dng mn ny, v khi khổ qua xo chung với trứng vịt, th sẽ giảm đến 80% vị đắng của khổ qua. Dng mn ny vừa c tnh chất mt, vừa bổ dưỡng.

 

 

Mn tiếp theo l khổ qua ch bng  c tc dụng nhuận trường, đặc biệt cn c tc dụng giải độc rượu. Khổ qua chẻ đi, mc bỏ ruột v hạt, rửa sạch để ro. Xắt miếng xo, dầy cỡ 2-3 mm, xếp ra dĩa. Bo nước đ để ln trn chừng 5 pht, lấy ra, dng với một đĩa thịt ch bng! Khổ qua ngm đ ăn sẽ gin rụm. Khổ qua ăn km với ch bng, vị nhn nhẫn, chua chua, hậu ngọt của khổ qua ha với vị thơm, ngọt của thịt ch bng rất ngon.

 

 

Kế tiếp l mn khổ qua trộn rau cần.  Mướp đắng 150g; rau cần 150g, tương m; tỏi nhuyễn mỗi thứ với lượng vừa. Trước tin gọt bỏ vỏ, ruột mướp đắng cắt thnh sợi nhỏ, trần qua nước si, rồi lại dng nước lạnh dội qua, để ro nước, sau đ trộn mướp đắng với rau cần, nm thm cc vật liệu. Mn ăn c tc dụng mt gan giảm huyết p, thch hợp dng cho người bệnh cao huyết p.

Dn gian cn dng mn mứt lm từ tri khổ qua để gip an thần, dễ ngủ - Dng loại khổ qua thật đắng (tri nhỏ, xanh đậm), bỏ ruột, dng kim chm thật nhiều vo tri, v đem ngm trong nước độ 30 pht, lấy ra cắt dy 2-3 phn, để ro nước. Cho đường ct vo nồi bắc ln bếp đến khi đường tan, th cho khổ qua vo để sn đường khoảng 1 giờ.

Kết luận

Mướp đắng  (khổ qua) c gi trị thực dưỡng cao,  được xem l khng độc, tương đối lnh ở liều thấp v khng dng qu 4 tuần. Chưa c bo co no về tc dụng nguy hiểm của cao mướp đắng ở liều 50 ml. Ni chung, mướp đắng c mức độ tnh lm sng thấp, c thể c vi xo trộn về đường tiu ha.

V tnh chất hạ đường huyết, nn d dặt khi người bệnh đ c triệu chứng đường xuống qu thấp. Lớp mng đỏ bao quanh hạt mướp đắng độc cho trẻ con. Nước p quả mướp đắng đ lm một em nhỏ bị nn mửa, tiu chảy v chết.

Mướp đắng c thể độc hại cho tế bo gan ở th vật, enzym gan tăng cao sau khi dng mướp đắng. Cc chất trong mướp đắng c khả năng thay đổi hnh dng tế bo gan

Lưu   những người tỳ vị hư hn, thường bị tiu chảy, hay cơ thể khng c thực nhiệt (khng nng trong người), th khng nn dng thường xuyn khổ qua, v dễ lm lạnh bụng, dễ bị tiu chảy

                                                                                      (theo DS L văn Nhn)