Có nên thử nghiệm PSA về ung thư tiềnliệt tuyến hay không?

 

Ung thư tuyến tiền liệt là căn bệnh quái ác nhất của đàn ông, làm cho 254,000 người bị chết trong một năm . Đây là căn bệnh ung thư phổ biến nhất thế giới của đàn ông, chỉ sau có ung thư phổi.                                                                                              Việc truy t́m căn bệnh này bẳng thử nghi ệm PSA vẫn đang c̣n là  đ ể  tài tranh luận sau khi hai khảo sát trong năm 2009 tỏ ra mâu thuẫn nhau về việc liệu thử nghiệm này có thể cứu được mạng sống bệnh nhân hay không. Một cuộc khảo sát năm 2009 trên báo Journal of National Cancer Institute cho thấy việc khám thường xuyên để truy  t́m ung thư tiền liệt tuyến  đưa đến kết quả là có trên 1 triệu người đàn ông Mỹ bị chẩn đoán là có khối u (tumors) mặc dầu đây chỉ là nh ững khối u lành.      Ngoài ra các phép trị liệu ung thư tin liệt tuyến, dù là  giải phẫu hay xạ trị, đều có thể gây chứng bất lực cho khoảng 1/3 các bệnh nhân nam và gây rối loạn đường ruột cho nhiều người
V́ vậy Hiệp Hội Ung Thư Hoa Kỳ đă khuyến cáo các bác sĩ là phải làm sao cho các bệnh nhân của họ hiểu thật rơ các nguy cơ cũng như các lợi ích của việc truy t́m bệnh ung thư tiền liệt tuyến trưóc khi đi lấy máu.                                                              Bài dưới đây không    ngoài mục đích giúp qúi  bạn hiễu rơ thêm vể phép thử nghiệm PSA và những cái lợi và bất lợi của nó

 

Mục đích của thử nghiệm PSA

Các thử nghiệm t́m kiếm ung thư--k cả th nghiệm PSA vể ung thư tiển liệt tuyến—có thể là một ư kiến hay v́ nhờ các thử nghiệm này ung thư sẽ được khám phá ra sớm khi mà việc trị liệu có hiệu quả nhiểu nhất. Một thử nghiệm PSA b́nh thường, phối hợp với việc khám tiền liệt tuyến qua hậu môn (rectal examination), có thể giúp bạn được an tâm là bạn không bị căn bệnh quái ác này. Tuy nhiên thử nghiệm PSA có thể không cẩn thiết  đối với một số đàn ông, đặc biêt là những người từ 75 tuổi trở lên.

            

Các tổ chức chuyên nghiệp có những khuyến cáo khác nhau vể vấn đề ai cần hoặc ai không cần làm thử nghiệm PSA. Trong khi một số tổ chức có những chỉ dẩn dứt khoát th́ một số tổ chức khác lại  để cho bệnh nhân và bác sĩ tự quyết định lấy.

Tổ chức

Khuyến cáo

American Urological Association (AUA)

Những đàn ông có  triển vọng sống thê m được 10 năm nữa nên làm thử nghiệm PSA khi 40 tuôi. Tái thữ nghiệm như thế nào tùy thuộc vào kết quả thữ nghiệm ban đẩu

 

American Cancer Society (ACS)

Các nam bệnh nhân tự quyểt định làm hay không làm thữ nghiệm PSA sau khi đă được bác sị cho biết rơ vể các rủi ro và các lợi ích của thử nghiệm này.  C ác bác sĩ được khuyến cáo nên thảo luận vể thử nghiệm PSA với các nam bệnh nhân ở tuổi 50 nếu họ có rủi ro trung bỉnh bị ung thư tiển liêt tuyến, ở tuổi 45 nếu họ có rủi ro cao và ở tuổi 40 nếu rủi ro rất cao

 

Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

Chưa xác định được là thử nghiệm PSA có  lợi nhiểu và hại ít  v́  thiếu dữ  kiện

 

U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF)

Không khuyên những người đàn ông tuổi t 75 trở lên và những đàn ông có triễn vọng sống từ 10 năm trỡ xuống không nên làm thử nghiệm PSA. Đối với các đàn ông dưới 75 tuổi th́ không có ư kiến v́  thiếu dữ kiện

American College of Preventive Medicine (ACPM)

Nam b ệnh nhân tự quyết định làm thử nghiệm PSA hay không sau khi đă thảo luận những lợi hại với bác sĩ. Các người đàn ông lớn tuổi có nhng bệnh mạn tính khác và những đàn ông chỉ  hi vọng sống thêm dưi 10 năm  không nên làm thữ nghi ệm

 

Theo các t chức có khuyến cáo rơ ràng th́ thường ra các đàn ông tuỗi từ 40 đến 75 và những đàn ông nào có rủi ro cao bị ung thư tiển liệt tuyến nên  làm thử nghiệm PSA.

Nhưng cuối cùng th́ có làm thử nghiệm PSA hay không là do bệnh nhân quyết định sau khi bàn thảo với bác sĩ , xem xét các yếu tố rủi ro và cân nhắc sự chọn lựa

Thử nghiệm PSA là ǵ?

Kháng thể PSA (postate-specific antigen) là một protein tạo ra bởi các mô tiển liệt tuyến ung thư (ác tính) và không ung thư (hiền). PSA có chức năng làm loăng các tinh trùng.Một lượng nhỏ PSA thoát vào trong ḍng máu. Thông thường các tế bào ung thư sản xuất nhiểu PSA hơn các tế bào lành,làm cho mức PSA trong máu tăng. Tuy nhiên  xác định số đo PSA thế  nào là cao  là  một vấn đề phức tạp v́ ngoài mức PSA bác sĩ c̣n phải kể đến một số những yếu tố khác  như tuổi tác, kích cỡ tuyến tiển liệt, tốc độ thay đổi nhanh hay chậm của mức PSA, ảnh hưởng của thuốc lên việc đo PSA tỉ như thuốc finasteride( Propecia, Proscar), dutasteride (Avodart) hoăc môt số  dược thảo bổ  sung

 

Khi nào số đo PSA cao không phải là dấu hiệu của ung thư

Trong khi mức PSA cao có thể là dấu hiệu của ung thư tiền liệt tuyến th́ một số những chứng bệnh khác cũng có thể làm tăng mức PSA chẳng hạn như

-chứng tăng sản tiền liệt tuyến lành –tức là tiển liêt tuyến to ra nhưng vô hại (begnin prostatic hyperplasia)

-viêm tuyến tiển liệt (prostatitis)

-và  một số  những bệnh hiếm có khác

Trường hơp kết quả dương tính sai (false-positive) v́ những lư do nói trên thường hay xẩy ra . Ch́ có khoảng 1 trong 4 người có kết quả thử nghiêm PSA dương tính mới thực sự bị ung thư tiển liệt tuyến

 

Khi nào ung thư tiển liệt tuyến không làm tăng PSA

Một vài loại ung thư tiển liêt tuyến--đặc biệt là những ung thư phát triển nhanh---có thể không sản xuất nhiểu PSA. Trong trường hợp này kết quả âm tinh sai (false-negative) cho thấy  là không có ung thư mà thực ra bệnh nhân bị ung thư

V́ tính chất phức tạp của các yếu tố liên hê, nên điều quan trọng là phải có một bác sĩ có kinh nghiệm vể thử nghiệm PSA để quyết đoán trường hợp của mỗi bệnh nhân. Môt mặt bệnh nhân muốn tránh những thử nghiệm theo dơi và trị liệu không cần thiết nhưng mặt khác bệnh nhân cũng không muốn có một kết quả âm tính sai (false-negative)

Thử nghiệm PSA có lợi ra sao?

Truy t́m ra sớm  một số loại ung thư tiển liệt tuyến hết sức quan trọng . Mức PSA cao có thể giúp phát hiện ung thư tiền liệt tuyến đă di căn sang những phần khác của cơ thể hoặc ung thư phát triển nhanh có thể gây những chứng bệnh khác. Điều trị sớm sẽ giúp ngăn chặn  ung thư không cho  trở thành nguy hiểm đến tính mạng hoặc gây ra những triệu chứng nghiêm trọng. Trong một số trường hợp, nhận diện ra sớm ung thư có nghĩa là không phải dùng tới những phương pháp trị liệu quyết liệt ,nhờ  vậy giảm được rủi ro của các tác dụng phụ như chứng bất lực và chứng không kiềm chế được (incontinence). Nếu bạn ở trong nhóm những người có rủi ro cao bị ung thư tiển liệt tuyến th́ nên làm thử nghiệm PSA

Thử nghiệm PSA có rủi ro ra sao?

Riêng vể thử nghiệm không thôi th́ rủi ro hẩu như không có v́  chỉ cần lấy máu đem thử trong pḥng thí nghiệm. Tuy nhiên có một số nguy hiểm có thễ xẩy ra sau khi nhận được kết quả thử nghiệm :

- kết quả dương tính sai (false-positive) làm cho bạn lo lắng v́ không biết điều ǵ đă làm mức PSA tăng cao

- các thử nghiệm theo dơi ung thư tiển liệt luyến có tính cách xâm nhập (invasive), tốn kém hoặc mất nhiều thời gian

- kết quả âm tính sai (false-negative) không phát hiện ra ung thư và có thể dẫn đến việc định bệnh sai lầm, bỏ qua không trị những ung thư có ác tính cao

- việc phát hiện những ung thư phát triển chậm không cần điều trị gây căng thẳng tâm thần (stress) và làm cho bệnh nhân thêm lo lắng

-việc chọn lựa phương cách chữa trị như giải phẩu, chiếu xạ hoặc một liệu pháp nào khác gây những triệu chứng nguy hại hơn cả chính căn bệnh ung thư nếu để nguyên không điều trị , đặt bạn trước một quyết định khó khăn,  

     

    Bảng so sánh những lư do nên hay không nên làm thử nghiệm PSA

Nên

Không nên

Thử nghiệm PSA giúp sớm phát hiện ung thư tiền liệt tuyến.

Nhiểu ung thư tiền liệt tuyến phát triển chậm và không bao giờ lan ra ngoài phạm vi tuyến này

 

Thử nghiệm PSA rât đơn giản, chỉ cần lấu máu đem đi thử.

Thử nghiệm PSA không phân biệt được ung thư tiền liệt tuyến với các chứng bệnh khác của tuyến này không phải là ung thư như viêm (prostatitis), hoăc tuyến bị to nhưng vô hại (benign proatate enlargement-BPH). Tưởng là bị ung thư trong khi thật sự là không gây căng thẳng tâm thần và lo âu cũng như dẫn đến những thử nghiệm theo dơi bệnh không cần thiết và có rủi ro

Mặt khác, thử nghiệm PSA không luôn luôn phát hiện ra ung thư tiền liệt tuyến. Trong một số trưởng hợp, một kết quà thử nghiệm PSA âm tính sai (false negative) làm chậm trễ việc chẩn đoán ung thư tiển liệt tuyến cẩn được chữa trị

Đối với một số đàn ông, biết ḿnh bị hay không bị ung thư tốt hơn là không biết. Thử nghiệm có thể giúp bạn biết chắc chắn phần nào là không có bị ung thư tiển liệt tuyến hoặc có bị ung thư và cần phải chữa trị

Có khi sự chẫn đoán dẫn đến việc phát hiện một ung thư tiển liệt tuyến không nguy hiểm tới sức khoẻ và không cần phải chữa trị. Điều này làm bệnh nhân  lo lắng và dẫn đến những thử nghiệm không cẩn thiết với những rủi ro như đau đớn, chảy máu và nhiễm khuẩn

 

Ung thư dễ chữa trị hơn và có nhiểu hi vọng được chữa khỏi nếu được phát hiện ở giai đoạn đầu

 

Không phải loại ung thư tiền liệt tuyến nào cũng cần đươc chữa trị.Việc điểu trị ung thư tiển liệt tuyến có nhựng rủi ro và những tác dụng phụ nghiêm trọng như không cầm giữ được nước tiểu, bất lực và rối loạn đưởng ruột. 

Từ khi có thử nghiệm PSA tĩ lê tử vong về ung thư tiền liệt tuyến giảm

.

Hiện chưa có bằng chứng rơ ràng là tỉ lệ tử vong về ung thư tiền liệt tuyến đă giảm v́ thử nghiệm PSA giúp phát hiện và trị liệu sớm căn bệnh  hay là vỉ nhựng yếu tố khác. Nhiểu nghiên cứu cho thấy là những ngưởi đàn ông làm thử nghiệm PSA không sống lâu hơn những ngưởi không làm thữ nghiệm này

 

Prostate cancer screening: Should you get a PSA test?- Mayo Clinic

 

Bài đọc thêm